Gyda llai na 10 diwrnod tan ddiwrnod pleidleisio yn etholiad y Senedd, mae hwn yn gyfle amserol i fyfyrio ar y meysydd hynny o gonsensws a allai ffurfio rhan o gytundeb llywodraeth yn y dyfodol. Bydd tymor nesaf y Senedd yn ddiffiniol ar gyfer dyfodol Cymru.
Er y gall tynged y pleidiau newid, mae un peth yn glir o'r maniffestos: mae consensws cynyddol bod uchelgeisiau economaidd a chymdeithasol Cymru yn dibynnu ar system addysg ôl-16 gryfach, wedi'i halinio'n well. P'un a welwn lywodraeth leiafrifol, clymblaid aml-bleidiol, neu drefniant hyder a chyflenwad (lle mae un neu fwy o bleidiau’n cytuno i gefnogi llywodraeth ar bleidleisiau allweddol fel cyllidebau a chynigion hyder heb ymuno â hi’n ffurfiol), bydd heriau sero net, cyflawni twf economaidd cynaliadwy, newid technolegol cyflym, a gofynion newydd ar wasanaethau cyhoeddus yn llunio dyfodol Cymru am genhedlaeth. Ar draws y sbectrwm gwleidyddol mae meysydd o dir cyffredin ar sector addysg bellach cryf a gwydn, a'i rôl wrth adeiladu Cymru'r dyfodol. Dyma flociau adeiladu posibl rhaglen ar gyfer llywodraeth a allai ddenu cefnogaeth eang ar draws y Senedd.
- Mae cydnabyddiaeth bod angen i Gymru godi pwysigrwydd addysg a hyfforddiant galwedigaethol a'i osod wrth wraidd oes newydd o adnewyddu economaidd. Mae Plaid Cymru a Llafur Cymru ill dau yn ymrwymo’n benodol i ddatblygu strategaeth addysg a hyfforddiant galwedigaethol cenedlaethol, gan alinio darpariaeth sgiliau â blaenoriaethau economaidd a diwydiannol. Mae hyn yn adleisio argymhellion o Adolygiad Llywodraeth Cymru ddiwethaf o Gymwysterau Galwedigaethol ac yn adlewyrchu gwaith sydd eisoes wedi’i wneud ar draws y sector. Gyda llawer o’r gwaith paratoi wedi’i gwblhau eisoes, mae gan y llywodraeth nesaf gyfle i symud yn gyflym i gyflawni’r strategaeth hon.
- Mae cytundeb ar draws y pleidiau ynghylch pwysigrwydd sgiliau a phrentisiaethau i gefnogi twf a chyfle. Er nad yw pob plaid wedi rhoi ymrwymiad clir i nifer targed o brentisiaethau newydd, mae ymrwymiad cyffredin i gynyddu nifer y prentisiaethau, gwella ansawdd a chefnogi busnesau bach a chanolig a gall hyn ffurfio sail rhaglen lywodraethu. Mae cydnabyddiaeth eang hefyd o bwysigrwydd dysgu gydol oes, gan gynnwys cynnig Llafur Cymru ar gyfer Gwarant Ailhyfforddi Gydol Oes. Gyda’r economi’n cael ei hail-lunio’n gyflym a chyfleoedd mawr o fuddsoddiad mewn ynni a deallusrwydd artiffisial, byddai llywodraeth newydd yn denu cefnogaeth o fuddsoddiad mewn sgiliau oedolion.
- Mae aliniad cryf o amgylch yr angen i wella llwybrau ôl-16 a dewis dysgwyr. Mae galwad ColegauCymru am lwybr dysgu a dilyniant 14-19 newydd yn cael ei hadlewyrchu mewn addewidion gan Blaid Cymru a Llafur Cymru. Mae ymrwymiad Plaid Cymru i ‘statws cyfartal’ ar gyfer llwybrau galwedigaethol ac academaidd, a chynnig Llafur Cymru i ymestyn Y Warant Pobl Ifanc i ddysgwyr iau, yn creu cwmpas gwirioneddol ar gyfer diwygio sy’n cryfhau cydweithio rhwng ysgolion, colegau a darparwyr eraill. Gan gryfhau consensws yn y maes hwn, mae Democratiaid Rhyddfrydol Cymru yn addo gweithio tuag at ‘Warant i’r Rhai sy’n Gadael yr Ysgol’ fel bod pob person ifanc sy’n gadael addysg uwchradd yng Nghymru yn derbyn, o fewn tri mis, gynnig clir o addysg bellach neu uwch, prentisiaeth neu hyfforddeiaeth â thâl, gwaith â thâl gyda hyfforddiant cydnabyddedig, neu gyflogaeth â chymorth wedi’i theilwra.
- Mae teithio gan ddysgwyr yn parhau i fod yn bryder sylweddol i golegau ledled Cymru, ac mae sawl plaid yn cydnabod bod costau a chyfleoedd trafnidiaeth yn parhau i fod yn rhwystr i gyfranogiad. Ar draws y maniffestos mae ymrwymiadau i ostwng prisiau i bobl ifanc a gwasanaethau bysiau estynedig, ond mae angen i ni fynd ymhellach - mae angen cefnogaeth genedlaethol arnom ar gyfer teithio gan ddysgwyr fel bod pob dysgwr yn cael ei drin yn deg p'un a ydynt yn teithio ar lwybrau bysiau cyhoeddus, bysiau a ariennir gan golegau neu ar drenau.
Mae pwysau ariannol yn y sector yn parhau i fod yn ddifrifol, ac mae'n hanfodol bod Llywodraeth nesaf Cymru yn sicrhau bod gan golegau fwy o sefydlogrwydd ariannol hirdymor a hyblygrwydd gweithredol i ddiwallu anghenion eu cymunedau. Mae llwyddiant economaidd Cymru yn y dyfodol yn gorwedd yn sgiliau ein pobl, buddsoddi mewn sgiliau yw'r allwedd i dwf economaidd ac i fynd i'r afael ag anghydraddoldebau yng Nghymru. Mae colegau'n falch o'u rôl fel sefydliadau angor yn eu cymunedau a'u heconomïau lleol. O symud ymlaen i'r brifysgol, cael prentisiaeth, dychwelyd fel dysgwr sy'n oedolion neu hyfforddi fel plymwr, gosodwr systemau pwmp gwres, arbenigwr seiberddiogelwch, dylunydd gwe, neu nyrs, mae colegau yn lleoedd lle gall pawb lwyddo. Maent yn gatalyddion ar gyfer newid cadarnhaol ac yn hanfodol os yw Cymru am gael y dyfodol yr ydym i gyd yn ei haeddu.
Gwybodaeth Bellach
Darllenwch faniffesto ColegauCymru ar gyfer Llywodraeth nesaf Cymru
Twf, Cyfle a Thegwch
